"Hip-Deep in the Consciousness Stream"
Dark Horse Presents #50 Nisan.1991
Yazan: Adam Hughes, Karl Story
Çizen: Adam Hughes
Çinileyen: Karl Story
Çeviren: SToktan Adam Hughes, Uwe Reber'in kaleminden ►
Martha Washington, İkinci Amerikan İç Savaşı sırasında, Chicago nükleer bir silâh ile yok edildiğinde annesini ve kardeşini kaybetmiştir ...
Happy Birthday, Martha Washington (1995)'de yayınlanan "Collateral Damage" adlı hikâyenin orijinali Dark Horse Presents Fifth Anniversary Special (1991)'de "Martha Washington's War Diary" adıyla siyah-beyaz olarak yer almıştı, görüldüğü gibi.
Kelle Harry / (Harry the Head) / 1992
yazan,çizen, çinileyen: Brian Bolland
çeviren: SToktan
"Harry the Head", The Residents grubunun 1991'de yaptığı "Freak Show" (Ucube Gösterisi) albümünde bulunan kavramlar ve karakterler üzerine kurulu Dark Horse tarafından 1992'de yayınlanmış olan aynı adlı çarpıcı kitapta yer alan, bol Eisner ödüllü ünlü İngiliz sanatçı Brian Bolland'a ait, pek sevdiğim bir küçük absürt ve mizahî hikâyedir.
Bu baskıda renkli olan eser, daha sonra 1996'da Heavy Metal Magazine'de bu sefer siyah-beyaz ve revize edilmiş bir metinle tekrar yayınlanmıştı. Ben çevirmek için bu versiyonu tercih etmekle beraber, yeryer metnin zayıf kalması nedeniyle önceki yayından da istifade etmeye ihtiyaç duyduğumu belirteyim.
Sinemada, çizgili yada çizgisiz edebiyatta korkuyla ilk kez nasıl yüzleştiniz, hatırlıyor musunuz? Korku insanın ilk ve en eski duygusu. Bu nedenle ona karşı kimsenin tarafsız tutum takınabileceğini düşünemiyorum. Ya ona tutkunsunuzdur, ya da yanına bile yaklaşamazsınız. Aynı şekilde korku edebiyatı ve sineması da sizin için ya bir vazgeçilmezdir veya ondan nefret edercesine uzak durursunuz... Ama asla kayıtsız kalamazsınız. Yani şöyle bir şey yoktur: "Ehem! korku filmlerini özel bir yere oturtamam, hani olursa belki seyrederim, benim için ayrı bir önem arzetmez". Bunu birinden duyduysanız, bilin ki yalandır!
İlk korktuğunuz filmi ve kitabı da işte bu nedenle mutlaka hatırlayacaksınızdır, aksi taktirde öylesine rahatsız olmuşsunuzdur ki, onu bir daha hiç hatırlamamak maksadıyla bilinçaltınızın da altında bir yerlere tıkıştırmışsınızdır... Ama bu yine de unuttuğunuz anlamına gelmez.
Ben bu soruyu kendime yeni sormuş değilim ama geçenlerde beni korkutan ilk çizgihikâyenin bir gotik edebiyat uyarlaması olduğu ve bir de sinema versiyonunun bulunduğunu üstelik bunların ikisini de bilmediğimi fark edip, bu eksikliği gidermek üzere kolları sıvadım.
Söz konusu filmi Youtube'da, hikâyeyi içeren kitabı da Kadıköy Nezih'te buldum. Ayrıca sanırım bir klasik olduğu için internette önemli bir e-kitap sitesinde orijinal metine de eriştim.
İlk baskı kapağını yanda gördüğünüz The Body Snatcher / Ceset Hırsızı'ndan bahsediyorum tabi, İskoç yazar Robert Louis Stevenson'ın 1884'de yayınlanan kısa hikâyesinden. Ünlü yazarın bizdeki tanınmışlığı Dr Jekyll ve Mr Hyde ile Define Adası'yla sınırlı olduğu için pek bilindiğini sanmadığım bu eseri, gördüğüm kadarıyla ilk defa Can Yayınları'ndan 2012'de 'Dr. Jekyll ve Mr. Hyde ve Diğer Fantastik Öyküler' adı altında, gotikromantik dizisi bünyesinde çıkmış.
Hikâyeye konu olan karakterler, anatomist cerrah Robert Knox ve onunla bağlantılı olarak seri cinayetler mahkûmu Burke ve Hare adlı şahısların gerçek yaşamlarından esinlenilerek yaratılmışlar. Knox'un adı yerine 'Mr. K----' kullanılarak hikâyenin gerçekle bağlantısı afişe edilmemiş. Ayrıntısına fazla girmek istemesem de, aslında öykünün adı az çok kendini ele veriyor yukarıda açıkladığım karakterlerle yanyana getirildiğinde.
Eserin sinemaya uyarlanması işini ise 1945 yılında düşük bütçeli korku filmlerinin ünlü yapımcısı Val Lewton yapmış. Yönetmen koltuğunda ise henüz gençliğinde Robert Wise var. Wise'ın 3. yönetmenlik çalışması bu film. Oyuncular arasında ise Boris Karloff ve nispeten küçük bir rolde Bela Lugosi'yi birlikte görmek ise ayrı bir hoş durum.
Film kitaba göre farklar içeriyor tabi. Kısaca örneklemek gerekirse, öncelikle karakterlerde kaydırmalar var, Knox'dan sadece ve açık adıyla 'söz ediliyor'. Kitapta 'çok tanınan' olarak ifade edilen kadın karakter, filmde sokak şarkıcısı -muhtemelen kör- kıza dönüştürülmüş ve bir dramatik unsur olarak değerlendirilmişken, zamanın Hollywood filmlerinde bir zorunlulukmuş gibi tıkıştırılan şarkılı pasajları da böylece halletmişler. Filmdeki bir ilave dramatik unsur da kötürüm kız çocuk. "Böyle kör-topal bu film nereye gider?" demeyin, usta oyuncular ve Robert Wise'ın başarılı yönetimi sayesinde hikâyenin rahatsız edici boyutu ile başarılı şekilde harmanlanarak bu dar bütçeli prodüksiyondan iyi bir gotik korku filmi yaratılmış.
Eğer henüz seyretmediyseniz, benim gibi günümüz korku sinemasının kanrevan içinde ve özel efekte boğulmuş halinden yorulmuş olanlara ayrıca iyi gelecektir.
Ceset Hırsızı'nın çizgi uyarlaması ise aslında bir Warren klasiği. Eserin Creepy #7'de şubat 1966'da yayınlanan, Archie Goodwin'in uyarlaması ile tarzın usta çizeri Reed Crandal'ın elinden çıkma, 8 sayfaya sığdırılmış hali. Bu kısa çizgihikâye ülkemizde 1968'de Korku magazin sayı 39 - 40'da ikiye bölünerek ve daha sonra 1971'de Dehşet #2'de birleştirilerek, 'Ceset Hırsızları!' adı altında yayınlanmıştı. İşte aklımdan hiç çıkmayan o son kareyi büyük ihtimalle Korku magazin'deki karşılaşmamızdan (İstiklâl caddesinde bir kaldırım satıcısı ya da kioskdan babama aldırdığımı bile) hatırlıyorum.
Eser bunca kısaltmaya rağmen ruhundan fazla kaybetmeden ustaca çizgileştirilmiş. Yukarda madem bahsettik, filmde sokak şarkıcısına dönüşen kız, burada 'çiçekçi kız' olarak karşımıza çıkıyor. Goodwin'in uyarlaması bana kurgusu itibariyle daha ziyade filmdenmiş izlenimi verdi. Gerçi Goodwin'in anlatıcı metinlerini orijinal İngilizce metinde aradığımda bir çok birebir ya da benzer cümlelerle karşılaştığımı, yani asıl metine sadık kalınmaya da çalışıldığını söylemeliyim.
Bu uyarlama için kaynak olarak asla yukarda sözünü ettiğin iki eski yayını önermiyorum elbette. Saçma sapan çevirilerini aşağıda verdiğim kendi çevirimle ya da Lâl Kitap'ın o muhteşem baskısındaki Ayşe Özlem Zaimoğlu'nun çevirisiyle karşılaştırıp biraz eğlenmek istiyorsanız başka tabi...
Yeri gelmişken Lâl kitabın bu önemli yayınından söz etmeden geçmek olmaz. Eerie ve Creepy'nin DarkHorse tarafından yeniden hayata kazandırılan Koleksiyon serisinin ilk ikişer kitabını 2011'de yayınlayarak bu önemli açığı kapatmak üzere harekete geçtiler. Ben iki serinin de 1. kitaplarını aldım, kalitesini gördükten sonra 2. leri de en kısa zamanda almaya kararlıyım. Zaten bu hizmetin (ben buna ticaretten ziyade hizmet gözüyle bakıyorum artık) sürebilmesi için de alıcısının olması gerekiyor.
Bu üç ayrı platformdan okumayı -eğer isterseniz- geriye doğru yapmanızı öneriyorum. Çizgihikâye, film, orijinal kısahikâye sırasıyla, tatmin edici bir sonuç alacağınızı düşünüyorum, benim gibi. Orijinal ve uyarlamalar arasındaki küçük final farkları da ayrıca değerlendirme gerektirebilir. Kendi çevirim, orijinal Goodwin metinine mümkün olduğunca sadık kalarak, tamamen kişisel nedenlerle, sırf bu keyfi yaşamak için, bu üçlü okuma sürecinde yapılmıştır. (Lâl Kitap kızmaz umarım)
Yazan, Bruce JONES
Çizen, Bernie WRIGHTSON 1974 / 10 sayfa
Korku temalı çizgi hikâyeciliğinde önemli bir kilometre taşı oluşturan Jenifer, Warren Creepy'de yayınlandığı sene bizde de Korku dergisi içeriğinde yer almıştı. Çeviri kalitesi her zamanki gibi zayıf olmakla birlikte, kibarca "sadeleştirilmişti" diyeyim, isterseniz basitleştirilmiş olduğunu da söyliyebiliriz. Böylece Jones'un edebi ölçülerdeki metni doğal olarak ciddî hasara uğramıştı.
Bir süredir Dark Horse tarafından klasik hikâyelerle desteklenmiş olarak yeniden yayınlanmaya çalışılan Creepy'de öyküyle karşılaşınca, ben de Jenifer'i yeniden ele alıp bir çevirmeye çalışayım dedim. Dokunaklı bir korku öyküsü çevirmek ayrı bir duygu yoğunluğu yaratıyor. Zaten çok beğendiğim usta kalemlerin yarattığı bu hikâyeyi daha da çok sevdim böylece. Umarım sizde seversiniz.
Orijinal hikâye siyah-beyazdır ancak daha sonra Wrightson'a ait bir mini derleme dizide (Master of the Macabre) renklendirilmişi de yayınlanmıştı. Bu yayının elimde bulunan kalitesi düşük bir taramasından "geliştirerek" hoş bir kapak da yapmaya çalıştım.
* Ayrıca not olarak; "Masters of Horror" adlı TV dizisi bünyesinde ünlü İtalyan yönetmen Dario Argento tarafından da oldukça iyi yorumlanmıştı Jenifer. Sonrasında bu TV filmini bulup seyretmeniz de hoş olacaktır. (Benim bulup seyrettiğim gibi, mümkün; sezon 1 / epizot 4).
Yazan: Mike Richardson
Çizen: Todd Herman Dark Horse Books
2007
Tarayan: TheProletariat-DCP
Çeviriye hazırlayan: Filmografi
Türkçe çeviri ve yazılar: Stoktan
Arka kapaktan;
"Yirmili yaşlarındaki Meagan Walters ürkmüş bir şekilde uyanır ve kendini eski bir evin boş odasına kilitlenmiş olarak bulur. Ne olmuştur? Niye oradadır? Anahtar deliğinden bakıp kendisini kaçıranın bir anlık görüntüsüyle karşılaştığında, içine düştüğü kafa karışıklığı, korkuya dönüşecektir."
Dark Horse'un kurucusu Mike Richardson (The Secret, Cravan) bu özgün çizgiromanla, Avrupa tarzı çizgileriyle Todd Herman (The Fog; The Goon: Noir) ve endüstrinin güçlü isimleri Al Milgrom ile Dave Stewart'ın finişleriyle, kendi tarzındaki bu korku öykülemesini size sunuyor.
Geçen gün elime Dark Horse, Amerikan baskısı Martin Mystery 1. sayı geçti. İlk doğal tepkim, bunu Tay Yayınları 1. sayı ile karşılaştırmak isteği oldu. Özellikle de Dark Horse sayfa 18 ve 24'deki "Senhorita Lombard"ı bikinisinin üst kısmı olmadan görünce, bu isteğim iyice kızıştı. Evet, Tay sayfa 20 ve 26'daki aynı karelerin karşılığında "Senyorita Cristina", üstlü idi.
Bunun üzerine "acaba orijinal İtalyan baskıda durum nedir" diye merak ettim. Buldum ve baktım. İtalyan "SenhoritaCristina" da üstlü idi.
Yorum size kalmış... Yerli Mystere'nin (Atlantis - Geçmişin Sırları) baskı tarihini bilemiyorum ama İtalyan Bonelli, "Martin Mystere sayı 01 Gli Uomini In Nero", nisan 1982 tarihli. Dark Horse Amerikan baskısı "Destroyers of the Past" ise 1999 tarihli.
Dikkatle incelerseniz, sadece bikinisinin üstünü çıkartmakla kalmamış, yüzünü ve saçlarını da yeniden çizmişler. Daha bir Amerikanvari olsun diye mi yapmışlar dersiniz?
Bu baskıda renkli olan eser, daha sonra 1996'da Heavy Metal Magazine'de bu sefer siyah-beyaz ve revize edilmiş bir metinle tekrar yayınlanmıştı. Ben çevirmek için bu versiyonu tercih etmekle beraber, yeryer metnin zayıf kalması nedeniyle önceki yayından da istifade etmeye ihtiyaç duyduğumu belirteyim.
Film kitaba göre farklar içeriyor tabi. Kısaca örneklemek gerekirse, öncelikle karakterlerde kaydırmalar var, Knox'dan sadece ve açık adıyla 'söz ediliyor'. Kitapta 'çok tanınan' olarak ifade edilen kadın karakter, filmde sokak şarkıcısı -muhtemelen kör- kıza dönüştürülmüş ve bir dramatik unsur olarak değerlendirilmişken, zamanın Hollywood filmlerinde bir zorunlulukmuş gibi tıkıştırılan şarkılı pasajları da böylece halletmişler. Filmdeki bir ilave dramatik unsur da kötürüm kız çocuk. "Böyle kör-topal bu film nereye gider?" demeyin, usta oyuncular ve Robert Wise'ın başarılı yönetimi sayesinde hikâyenin rahatsız edici boyutu ile başarılı şekilde harmanlanarak bu dar bütçeli prodüksiyondan iyi bir gotik korku filmi yaratılmış.
Eser bunca kısaltmaya rağmen ruhundan fazla kaybetmeden ustaca çizgileştirilmiş. Yukarda madem bahsettik, filmde sokak şarkıcısına dönüşen kız, burada 'çiçekçi kız' olarak karşımıza çıkıyor. Goodwin'in uyarlaması bana kurgusu itibariyle daha ziyade filmdenmiş izlenimi verdi. Gerçi Goodwin'in anlatıcı metinlerini orijinal İngilizce metinde aradığımda bir çok birebir ya da benzer cümlelerle karşılaştığımı, yani asıl metine sadık kalınmaya da çalışıldığını söylemeliyim.
