David Sipress 2

Dieter Lumpen'in Serüvenleri - Zentner & Pellejero

"Las aventuras de Dieter Lumpen"
Senaryo: Jorge Zentner
Çizim: Rubén Pellejero
1985

*İstanbul'da Bir Hançer
  "Un puñal en Estambul" (Cairo, nº31)
*Şans Oyunu
  "Juegos de azar" (Cairo, nº32)
*Saatli Bomba
  "Bomba de tiempo" (Cairo, nº33)
*Ustanın Sesi
  "La voz del maestro" (Cairo, nº35)

Çeviri ve yazılar: SToktan
Uyarlama, ve çizgidizgi: Mr.Yer6

Bundan bir sene önce 'İstanbul'a oryantalist bakışlar' etiketi altında ilk Dieter Lumpen hikâyesini, 'İstanbul'da Bir Hançer'i çevirip paylaşmıştım. Doğrusu, devamını getirmeyi pek de düşünmemiştim nedense, tâ ki arkadaşım Mr.Yer6 iki hafta kadar evvel bloğunda bıraktığım yerden devamla bayrağı devralana kadar... Hâl böyle olunca, kahramanımız Dieter'in bu ilk dört hikâyesini teklifim üzerine aramızda pay ederek, albüm hâline getirmeye karar vermiş olduk.

Hikâyelerin ilk yayınları siyah-beyaz olmakla birlikte, (Mr.Yer6 kendi çalışmasının asıllarını bu versiyon üzerinden yapıp, bloğunda paylaştı) biz bu albümü Norma editorial, Cimoc Extra kapsamında 1989'da ve 1988'de Casterman bünyesinde Fransızca olarak yayınlanmış renkli sürümü esas alarak gerçekleştirdik.

Dizinin dördüncü hikâyesi olan 'Ustanın Sesi', bu çalışma kapsamında benim üstlendiğim bölüm olup, daha önce paylaşılmamıştır.

Güzel duyarlılıklar içeren, sinematografik bir bakışla yazılmış, usta işi İspanyol tarzı çizgilerle canlanmış, zevkle çevirip işlediğimiz bu çalışmayı sizin de seveceğinizi umarım.

Karakulak'ın Doğusu - Ceppi

À l'est de Karakulak

Daniel Ceppi

1978, siyah-beyaz, 1986, renkli
Çeviri ve düzenleme: Stoktan

İsviçreli sanatçı Daniel Ceppi, 1977'de başlayarak, yaratıp, yazıp-çizdiği "Stéphane Clément, Bir Gezginin Serüvenleri" dizisini, kendine sağladığı ün ile birlikte 2012'ye kadar 14 kitap halinde sürdürmüş.

Eserin kahramanı seyyah Stephane bu dizide, İtalya, Türkiye, İran, Pakistan, Afganistan, Hindistan, Özbekistan, Türkistan hattındaki yolculuğu sırasında başına gelenlerle karşımıza çıkıyor. 

Ceppi, söz konusu ülkeleri kitaplarında görsel olarak ve kullandığı döneme ilişkin olgusal dayanaklarıyla da oldukça gerçekçi bir şekilde yansıtmış. Bunu kendi gözlemlerine dayanarak yapıp yapmadığına dâir bir veri yok elimde ama en azından bir takım materyallerden yararlandığı, söz konusu kitabımızda da göreceğiniz gibi gayet açık.

Bir kaç örnekle sürdürdüğüm, 'Batı çizgiromanında İstanbul ve oryantalizm' çalışmamın bir halkası da Ceppi'nin bu eseri oldu. Yukarıda dediğim gibi, sanatçı elden geldiğince sağlam zeminde durup, saçmalamamaya çalışmış olsa da, batılıların genlerine işlemiş oryantalizm hastalığından tam olarak kurtulabildiğini söylemek yine de mümkün değil.

Göreceğiniz gibi, hikâye boyunca İstanbul'dan başlayıp, Gürbulak sınır kapısına kadar süren olaylar dizisinde, bol miktarda karşılaşa- cağımız türk tiplemelerinin ortak özelliği, Kirli sakallı, pejmürde kılıklı, çirkin herifler olmaları. Ceppi, kafasında yer etmiş olan bu kırsal kökenli Anadolu erkeği tipini, neredeyse çizgilerindeki tüm karakterlere genellemiş. Ayrıca yine gözden kaçmayan bir diğer detay ise, bir-iki kare haricinde, bu altmış sayfada Türkiye'nin kadınlarından eser olmaması.

Buna rağmen Karakulak'ın Doğusu, gerçekçi İstanbul çizimleri ve buğulu Anadolu atmosferinin yanı sıra, frankofon dünyasında iyi bilinen bir serinin ikinci kitabı olması sebebiyle de ilgimizi hakkediyor.

Not: 1977-80 arasında dizinin ilk üç sayısı siyah beyaz olarak Metal Hurlant'da tefrika edildikten ve Les Humanoïdes Associés tarafından kitaplaştırıldıktan sonra, 1986'da Ceppi tarafından yeniden çizilip, renklendirilip Casterman tarafından tekrar basıldı. aşağıda aynı sayfanın aynı sanatçının elinden sekiz sene arayla çıkmış çizimleri. Türkçe metinlere dikkat! Fazla söze ne hacet;

1978

1986

Büyücü Doktor - Tha

Tha 

(Joseph August Tharrats i Pascual) 
1980

Vietnam, Dün & Bugün - Claudius

Claudius - 1980

Sanatçı o tarihte çarpıcı bir tespit yapmış. Ben ise aşağıdaki karikolajımda* duruma ironik bir tersten bakışı tercih ettim. (Sol karedeki uçak, Vietnam'da bolca kullanılan Boeing B-52F bombardıman uçağıdır. 1994 ise, Coca-Cola'nın Vietnam'a tekrar girdiği senedir.)

*Karikolaj= Kolaj karikatür. Bu da benim Türk diline nâcizane bir armağanım olsun bâri.

David Sipress

David Sipress, The New Yorker'ın günlük karikatüristi. Zekâsını sevdiğim bir sanatçı. Aktüel siyasî işlerinin yanı sıra bu tür çalışmaları da çok sayıda.

Tif ve Tondu, Şok Dönüyor

Tif ve Tondu,
Şok Dönüyor

(Le Retour de Choc)

Kitap 05 / Dupuis / 1958

Çizen; Will, Senaryo; Rosy

Türkçe çeviri ve düzenleme; SToktan

Kahramanlarımız Côte'da (muhtemelen d'azur) tatil keyfi sürerken bir davet alırlar ve 'macera başlar'. (Tam uyduruk 'TV'de sinema' tanıtım yazısı gibi oldu :))

Geçen hikâyemizde kıl payı elimizden kaçan Bay Şok, bütün çetesini kaybetmiş, yenilmiş ama pes etmemiştir, kitabın adından da anlaşıldığı gibi.

Daha önce Türkçede hiç yeralmadığını zannettiğim ve yine zevkle çevirdiğim bu sayıyı umarım siz de zevkle okursunuz.
* İçerikle ilgili iki not:

Ben yeni öğrendim; Gemilerin denize indirilişi sırasında yapılan törenlerde eksik olmayan şampanya patlatma ritüelinin, geminin 'vaftiz edilmesi' anlamına geldiğini biliyor muydunuz? (fr. baptême, ing. christening = vaftiz)

bkz. sağda; bir arkaik ritüel →

Hikâyede 'Hydroglisseur' olarak geçen kızaklı tekne ile ilgili biraz karıştırdığımda, adlandırma ile ilgili bir sıkıntıya rastladım. Değişik kaynaklarda bu tekneler 'hidrofoil' ve 'hydroplane' olarak adlandırılmış. Ben bizde de kabul gördüğünü düşündüğüm 'hidrofoil'i kullanmayı tercih ettim.

bkz. sağda; ultra-postmodern bir hidrofoil →

Torpedo 1936 - Küçük düşman yoktur... Abuli & Toth

"No hay enemigo pequeño; lo sé desde aquel día" 
(Küçük düşman  yoktur, bunu artık biliyorum.)
Çizen: Alex Toth
Yazan: Enrique Sánchez Abuli

Epey önce ilk '4 Çizer 4 Öykü' içeriğinde çevirip paylaşmış olduğum, Alex Toth çizimi Torpedo'nun başlangıç hikâyesinin renkli versiyonunu hatırlarsınız (Hatırlamayan dergiye soldaki listeden erişebilir). Sánchez Abuli bu diziye Toth ile yola çıkmış fakat ikinci bölümden sonra 'anlayış farklılıkları' bahanesiyle Toth işi bırakmıştı. Devamı Bernet ile, hem de uzun soluklu bir süreçte gelmişti.

Yine hatırlayacaksınız; Alex Toth Jack Lemmon'un ünlü filmi 'Karınızı Nasıl Öldürürsünüz?' de de 'dublör çizerlik' pozisyonundan benzer bir biçimde sıyrılmıştı. O başlıkta Geof Darrow'un olaydan söz ederken "Toth'un bu tarz davranışlarının (kendi bacağına kurşun sıkmak türünden) ilk olmadığını" söylediğini yazmıştım. Evet... bu da bir diğeri.

'Küçük düşman  yoktur...' Toth'un işte bu ikinci ve son Torpedo işi.

[ KÜÇÜK DÜŞMAN YOKTUR... ]

Dizinin yayın kronolojisinden kısaca söz edersek; farklı dillerde ilk piyasaya girişleri,
İspanya'da; 'Creepy Toutain Editor' kapsamında, 1982'de,
Fransa'da; 'L'Echo des Savanes' kapsamında, 1983'de
A.B.D.'de; 'Catalan Communications' tarafından, 1984'de olmuş.

Bu ilk basım diziler tamamen orijinal İspanyol çizim ve metinden yola çıkılarak gerçekleştirilmiş. Ben ise  bu ilk iki hikâyenin çevirisi için, Amerikan 'Echo of Futurepast' kapsamında, 1985'de yayınlanan renkli ve de geliştirilmiş metin ve tekrar düzenlenmiş balon stiline sahip 'revizyonlu versiyonu' seçtim daha tatmin edici bulmam nedeniyle.

Hayaletler ve Harabeler

Ben Catmull

Fantagraphics 2013

"Eski, unutulmuş tekinsiz evler, onların tuhaf hikâyeleri ve onları ziyaret edebilecek kadar cesur olanların deneyimlerine, Hayaletler ve Harabeler'e hoş geldiniz. Bu kitabı medeniyetten uzak bir yerde geceyarısı karanlıkta, tercihen bir elektrik kesintisi sırasında okumanız önemle tavsiye olunur."

Kim iyi bir hayalet hikâyesi sevmez ki? Evet, geçenlerde Fantagraphics'in yayınladığı, tatlı bir mizah anlayışıyla örülmüş naif anlatımı yanı sıra ilgi çekici illüstrasyonlarıyla da dikkat çeken bu eseri Türkçeleştirdiğim küçük bir alıntıyla örnekleyeyim istedim.

[ HAYALETLER ve HARABELER alıntı]

Grafiklerin dikkat çekiciliği güzelliklerinin yanısıra, kullanılan farklı teknikten de kaynaklanıyor. En azından benim bilmediğim bir teknik. Masonit üzerine scratchboard işlemesi... Biraz gravürü andırıyor. Tekniğin sanatçı Andrew John Mullen tarafından bir uygulamasını da nette buldum (pek çok diğer örnekle birlikte), bir bakın o da ilginizi çekecektir sanırım.

Pardon Paul, pardon Alfred

Gabby arkadaşım, Alfred Hitchcock'un 'North by Northwest' filminin en unutulmaz sahnesi ile yapılan afiş 'melezlemesi',  'Tenten Grant' başlığına gönderdiği mesajla, yine aynı filmin aynı sahnesiyle yapılan nefis bir animasyon 'melezlemesi' örneği ile katkıda bulunmuş. Başlık da kendisinden...

Daha evvel Heavy Metal'de yayınlanmış 'Bus' serisinden örneklediğim (Otobüs I, Otobüs II), sürreel işleriyle tanınan Paul Kirchner'in aynı adlı kitabının 2012'de yeniden basımını yapan Tanibis'in hazırladığı bir çalışma, zarif bir saygı duruş daha... Görmelere seza;


Le bus aux trousses from Tanibis on Vimeo.

Tif ve Tondu Beyaz El'e Karşı

Tif ve Tondu
Beyaz El'e Karşı
(Tif et Tondu contre la main blanche)
Kitap 04 / Dupuis / 1956
Çizen; Will, Senaryo; Rosy
Türkçe çeviri ve düzenleme; SToktan

İki sene önce paylaştığım ilk Tif ve Tondu çalışmamda (Bilmiyorsanız bir göz atmanızda fayda var [TiF & TONDU 14] ) şöyle demişim; "Sipru'nun Zorglub'u (Deli Zorgub) gibi, onların da zaman zaman devreye giren bir kötü adamı vardır, Monsieur Choc (Bay Şok)". İşte bu kitap, sözkonusu kötü adamımızın piyasaya ilk çıktığı sayı.

Çeviriye girişirken hem bu hususu dikkate aldım, hem de Üstat Will'in kaleminde asıl kahramanların çizgisel karakterlerinin olgunlaştığı sayı olması nedeniyle başlamak için doğru bir yer olacağını düşündüm, her ne kadar Tif'in kafa yapısı bir sayı sonra elmacık kemiklerinden arınacak olsa da... (O da pek yakında!)

Hikâyenin ülkemizde 1969-70'de Redkit dolgusu olarak yayınlandığını hatırlatayım. Bende sadece tek sayısı bulunduğu için kendi çevirimle tam bir kıyaslama yapamamış olmakla birlikte, dönemin çizgiroman çeviri kalitesi açısından genelde 'Tif ile Tontu' işlerinin (her kim çevirdiyse) şanslı olduğunu söyleyebilirim. Bu arada uzun zamandır çeviriler paralelinde sürdürdüğüm Fransızca çalışmalarımın da bir fark yarattığını belirtmeden geçemeyeceğim. Bu da kendimce bir övünme fırsatı olsun bari, :) Bu yaştan sonra Fransızcaya sardırdık İsmet paşa gibi. O Lozan'a gitmişti, ben çeviri sevdasındayım. Ne yapalım işte...

Dalga - Charles M. Schulz

Keşif 217 - Tha & T.P. Bigart

 1  2

Tha (Joseph August Tharrats i Pascual) &
T.P. Bigart (Joan Tharrats Pascual) - 1981

Uzak Diyarlarda - Leo & Icar

Uzak Diyarlarda
(Terres Lointaines) - Kitap1
Yazan: Leo
Çizen: Icar
2009

Aldébaran, Bételgeuse, Antarès, Kenya, Namibia gibi dizileriyle ünlenen Brezilya asıllı Fransız sanatçı Leo (Luiz Eduardo De  Oliveira), 2009-2012 yılları arasında da Terres Lointaines adlı bir diğer bilimkurgu eserine bu sefer sadece yazar olarak imza atmıştı. Dizinin çizimlerini ise, başka bir işini bilmediğimiz Fransız çizer Icar (Franck Picard) yapmıştı.

İlk sayısıyla ilgimi çeken çalışmayı yavaş yavaş çevirmeye başlamıştım bir süre sonra. Ama dizi tamamlandığında bekleneni verebildiğini söylemek en azından tartışılabilir oldu. Bu arada ben de ilk sayının çevirisinin sonuna gelmiştim. Bu nedenle, devamını getireceğime dair söz vermeksizin, hiç değilse bir fikir verebileceğini düşünerek ve de emek boşa gitmesin diye ilgi ve beğeninize sunayım dedim.

Bir not düşmek gerekirse; hikâyedeki 'istakoz kılıklı yabancı zekî türden' kahramanımız, bence bilimkurgudaki sıkıntılı "insanın hayal gücü, bilgisiyle sınırlıdır" vaziyetinin bir sonucu. Hâl böyle olunca, popüler ürünlerde 'yabancı' tasarımlarında sıklıkla bu çelişkili hâle düşülmekte. Evrim ağacında aşağılarda yer alan bir dünyevî canlı türünün zekî bir varlığa model teşkil etmesi söz konusu olabilir mi? O fizikî formasyonla (o formasyonda kalarak) yüksek bir entellektüel seviye geliştirmek mümkün mü? Bence değil...

Sinema ve edebiyatta yabancı türlerle karşılaşma ve iletişim üzerine nitelikli yaklaşım olarak çok az örnekten söz edilebiliyor. Çünkü yukarıda sözünü ettiğim sınırlamanın bir şekilde aşılabilmesi oldukça zor bir durum halinde karşımıza çıkmakta. Benim bu husustaki bakışım, Stanislaw Lem'in 'Fiyasko'sundan yana. -Şiddetle öneririm eğer hâlâ okumadınız ve kitabı bulabilirseniz, çok ufuk açıcı olduğunu da söylemek isterim.- Ya da "yüzmilyar kere yüzmilyar yıldız sisteminde, evrimin nasıl sürprizlere yolaçtığı veya gebe olduğu tahmin edilemezdir" diyerek 'böcek uzaylılar'la pulp takılmaya devam edebiliriz. Zaten işin doğrusu, böyle yapmadığımız aktirde, okuyacak, seyredecek materyal aşırı sınırlanmış hâle geliyor. Eh, Star Wars da en azından çok eğlencelidir yani. :)

Zor Oyun - Frazetta

Geçenlerde 'illustrationart.blogspot.com'da David Apatoff ilginç bir bulgusunu kaynaklarıyla paylaşmıştı. Şöyle diyordu dostumuz;

Ünlü illüstratör Frank Frazetta kendi yaklaşımından şöyle söz ediyor; "Tamamen hayal gücümü kullanarak çalışırım, ne aşırma ne de fotograf."
Ama bu Frazetta çizimi, doğrudan Life Magazin'deki bir yazıdan alınmış;

Ben de Apatoff'un bu başarılı dedektiflik ürününü, 1954 yılında EC Comics periyodiği Shock SuspenStories'in 13. sayısında yer alan 'Squeeze Play' adlı gayet iyi bildiğim söz konusu hikayenin Türkçeleştirilmişi ile birlikte sunayım dedim.

[ ZOR OYUN ]

Bu arada, Gabby arkadaşımın iletip yorumladığı nefis kolajı da başlığa eklemeden geçemem. Hikâyemiz 'Zor Oyun'daki bir diğer dikkat çekici husus da, kötü kahramanımız Harry'nin, Frazetta'nın bir anlamda kendini resmettiği bir karakter olması.

Kolajda üst sırada Frazetta'nın bir fotografı, kendini karikatürize ettiği bir çizimi ve ünlü otoportresi yer alıyor. Alttaki üç çizim ise, 'Zor Oyun'dan üç kare. Sanatçının kendini model olarak kullandığı âşikâr...

Bir zamanlar kendim

Geçenlerde eski defterleri karıştırırken çıktı karşıma, tahminen ~1980 civarı, neredeyse unutmuşum. 1960'ların Akbaba'larının etkisi bariz olmakla birlikte bugün bile fena gelmiyor hani.

Renklendirme yenidir...

İlerleme 2 - Tha & T.P. Bigart

Tha
(Joseph August Tharrats i Pascual)
&
T.P. Bigart
(Joan Tharrats Pascual)
1981

desktopBreccia